Somo la kilimo bora cha nyanya: Mbegu, kitalu, shamba, matuta na kupanda miche


Utangulizi:

Nyanya ni zao la mboga ambalo hulimwa sehemu nyingi duniani kwa ajili ya matumizi ya nyumbani na pia kama zao la biashara. Inahisiwa kuwa asili ya nyanya ni nchi ya Peru/Equador huko Amerika ya Kusini. Mmea huu ulianza kuzalishwa kama zao katika nchi ya Mexico na baadaye kusambaa katika nchi nyingine za ulimwengu.

Uzalishaji wa nyanya duniani na hapa Tanzania

Nchi zinazolima nyanya kwa wingi duniani ni pamoja na Marekani, Italia na Mexico. Kwa upande wa Afrika nchi zinazo lima ni kama; Malawi, Zambia na Botswana. Zao hili hulimwa pia katika nchi za Afrika Mashariki, ikiwemo Kenya, uganda na Tanzania.

Zao la nyanya linalimwa karibu maeneo yote ya Tanzania. Uzalishaji wa nyanya ni mkubwa kuliko mazao mengine ya mbogamboga yanayolimwa hapa Tanzania, uzalishaji wa nyanya kwa mwaka ni jumla ya tani 129,578 ikiwakilisha asalimia 51 ya mazao yote ya mboga. Kwa mujibu wa Wizara ya kilimo ya Tanzania maeneo yanalolima sana nyanya ni pamoja na Mkoa wa Kilimanjaro (Hai, Moshi na Rombo), Arusha (Arumeru), Morogoro (Mgeta), Tanga (Lushoto), Mbeya (Mbeya vijijini) na Singida. Morogoro ndiyo inayoongoza kwa kilimo hichi ikiwa na wazalishaji wenye zaidi ya hekta 6,159 (ekari 15,398). Pamoja na kwamba eneo la uzalishaji linaongezeka kwenye maeneo mengi lakini uzalishaji wa nyanya bado ni mdogo sana.

Uzalishaji mdogo unasababishwa na kupungua kwa rutuba ya ardhi, upepo, joto, ukame. Sababu nyingine ni pamoja na ukosefu wa aina za nyanya zenye mavuno mengi amabazo zinahimili mazingira ya kwetu, wadudu, magonjwa na magugu.

Mazingira

Hali ya Hewa:
Nyanya hustawi vizuri zaidi kwenye mazingira ya joto la wastani kuanzia nyuzi joto 18-27 sentigreti. Mvua nyingi husababisha mlipuko wa magonjwa ya ukungu kama vile Baka jani chelewa n.k.)

Udongo:
Nyanya hustawi kwenye aina zote za udongo kuanzia udongo wa kichanga, mweupe wa tifutifu hadi udongo wa mfinyanzi, ili mradi uwe na mboji ya kutosha na usiosimamisha/tuamisha maji. Pia uwe na uchachu wa wastani yaani pH 6.0 - 7.0.

Aina za Nyanya

Kutokana na tabia ya ukuaji, nyanya zinagawanyika katika makundi mawili:

  1. Aina ndefu ( intermediate) kwa mfano ANNA F1, Tebgeru 97. Aina hizi hufanya vizuri zaidi zinapopandwa ndani ya greenhouse. Uvunaji wake ni wa muda mrefu, zipo ambazo zinavunwa hata zaidi ya miezi 6, yaani hiyo miezi 6 ni ya uvunaji.
  2. Aina fupi (determinate) kwa mfano Tanya, Cal J, Mwanga, Onyx, Roma VF (nyanya mshumaa)

Kotokana na uchavushaji, nyanya zinagawanyika makundi mawaili:

  1. 1. OPV (Open Pollinated Variety) - Aina za kawaida
  2. 2. Hybrid – Chotara: Hizi ni aina zenye mavuno mengi, kati ya hizo zipo aina fupi na ndefu.
  3. Katika karne hii ya 21, nyanya zinazopendelewa kulimwa zaidi na wakulima, ni zile zinazoweza kuvumilia magonjwa, zinazo zaa sana, na zenye ganda gumu ili kufanikisha usafirishaji, na kuhifadhika kwa siku nyingi bila kuharibika mapema.

Kuandaa Kitalu cha Nyanya

Mambo muhimu ya kuzingatia:

  • Kitalu kiwe karibu na maji ya kutosha na ya kudumu
  • Kiwe sehemu iliyowazi na yenye udongo ulio na rutuba ya kutosha
  • Eneo la kitalu kama ni kubwa liwe tambarare au na mwiinuko kidogo ili kuepuka maji yasituame kwenye kitalu, mtelemko ukiwa mkali sana nao sio mzuri kwani husababisha mmomonyoko wa udongo.
  • Kitalu kiwe sehemu ambayo haikuwa na zao la nyanya au viazi mviringo (au mazao ya jamii ya nyanya k.m. mnavu, biringanya n.k.)
  • Kiwe sehemu ambayo ni rahisi kupata huduma zote muhimu kwa urahisi, ikiwa ni pamoja na uhamishaji wa miche kwenda sehemu nyingine. Pia kurahisisha usambazaji wa miche kwenda sehemu nyingine.

Kuandaa Matuta ya Kusia Mbegu za Nyanya

Aina ya matuta:
– matuta ya makingo (sunken seed bed)
– matuta ya kunyanyulia udongo (raised seed bed)
– matuta ya kawaida (flat seed beds)

Mambo Muhimu ya Kuzingatia wakati wa Kuandaa Matuta

  • Tuta liwe na upana kati ya sentimita 90-120, na urefu wowote, [ili mradi muhudumu anaweza kutoa huduma nyingine zote kitaluni bila kukanyaga miche].
  • Kwatua/lima kina kirefu cha kutosha kiasi cha sentimita 15-20 ili mizizi iweze kusambaa vizuri ardhini.
  • Choma takataka juu ya kitalu, au funika tuta kwa nailoni, majuma 4-8 ili kuua vimelea vya magonjwa na wadudu.
  • Wakati wa kuandaa, kitalu, ongeza mbolea aina ya samadi/vunde au mboji kwenye udongo kisha kwatua ili ichanganyike vizuri na udongo.
  • Changanya kiasi cha debe 1 hadi 2 kila baada ya mita moja (hatua moja) mraba.
  • Tuta lisiwe na mabonde mabonde au mawe mawe ambayo yanaweza kuzuia usambaaji mzuri wa mbegu kwenye tuta, lisawazishwe vizuri ili kuhakikisha usambazaji mzuri wa mbegu na kuepuka mbegu kufukiwa chini mno kiasi ambacho hazitaota.

Faida na Hasara za Matuta yaliyotajwa hapo juu

1. Matuta ya kunyanyulia udongo (raised seed beds);

Faida:

  • matuta ya namna hii huruhusu maji, hewa na mizizi kupenya kwenye udongo kwa urahisi zaidi.
  • mazao ya mizizi hupata nafasi ya kutosha kutanuka haraka zaidi
  • matuta haya hayatuamishi maji kama mengine, hivyo hutumika zaidi kwenye maeneo yanayokuwa na mvua mara kwa mara.

Hasara:

  • Matuta ya namna hii yana sababisha sana mmomonyoko wa udongo kama hayakutengenezwa vizuri.

2. Matuta ya makingo (sunken seed beds):

Faida:

  • matuta haya ni rahisi kutengeneza
  • hutumika wakati wa kiangazi ili kuhifadhi maji na unyevu
  • nyevu mdogo unaopatikana ardhini
  • ni rahisi kumwagilia kwa kutumia maji ya mfereji au bomba
  • huhifadhi unyevu nyevu kwenye ardhi kwa muda mrefu
  • huzuia mmomonyoka wa ardhi

Hasara:

  • Matuta ya aina hii hayawezi kutumika kwenye maeneo yenye
  • mvua nyingi.

3. Matuta ya kawaida (flat seed beds):

Faida:

  • ni rahisi sana kutengeneza kwani udongo ukisha kwatuliwa
  • na kusambazwa mbegu huoteshwa
  • ni rahisi kutumia eneo kubwa kuotesha mbegu

Hasara:

  • Matuta ya aina hii hayawezi kutumika kwenye maeneo yenye mvua nyingi.

Kusia Mbegu

  • Hakikisha ubora na uotaji wa mbegu kabla ya kuzipanda kitaluni (germination test)
  • Weka mistari kwenye tuta kulingana na ukubwa wa tuta, lakini mistari isiwe chini au zaidi ya sentimita 15-20 toka mstari hadi mstari
  • Kina cha mistari kisiwe cha kutisha bali kiwe kati ya sentimita 1-2
  • Matuta yapate maji ya kutosha siku moja kabla ya kusia mbegu. Ni vizuri kutumia chombo cha kumwagilia (watering can).
  • Mbegu ziatikwe kwenye mistari na zisambazwe vizuri ili kufanikisha usambaaji mzuri wa mbegu kwenye tuta. Changanya mchanga laini na mbegu kisha sambaza kwenye mistari iliyoandaliwa kwenye tuta.
Mbegu zinaweza pia kuatikwa kwenye tuta bila mistari, lakini zisambazwe kwa uwiano mzuri kwenye tuta ili kupunguza msongamano. Msongamano husabisha magonjwa ya fangasi kama vile kinyausi (damping off) au ukungu (blight).
  • Weka matandazo kiasi cha kutosha ambacho hakitazuia kuota kwa mbegu.
  • Mara baada ya kuatika mbegu, mwagilia maji kiasi cha kutosha kulingana na unyevu nyevu ulioko ardhini
Mambo ya Kuzingatia baada ya kusia mbegu pamoja na Matunzo Kitaluni
  • Mwagilia maji kwenye kitalu baada ya kuotesha kulingana na unyevu nyevu uliopo kwenye udongo.
  • Miche yote ikisha ota, ondoa matandazo, kisha weka chanja ili kupunguza mionzi ya jua ambayo inaweza kuunguza miche michanga. (kipindi cha baridi si muhimu sana)
  • Punguzia miche (thinning) ili ibakie kwenye nafasi ya kutosha. Hivyo miche ibakie kwenye umbali wa sentimita 2.5 - 4. Hii itapunguza magonjwa ya ulemavu na mnyauko, pia itasaidia kupata miche bora na yenye nguvu.
  • Endelea kumwagilia hadi miche ifikie kimo kinachofaa kuhamishia shambani.
  • Punguza kiwango cha umwagiliaji maji, siku chache kabla ya kuhamishia miche shambani, yaani siku 7-10.

Kanuni na Mbinu za kuhamisha miche toka Kitaluni kwenda shambani (Transplanting
Rules)

  • Mwagilia miche masaa machache kabla ya kuhamishia miche shambani ili wakati wa kung’oa miche mizizi ishikamane vizuri na udongo.
  • Kabla ya kuhamisha miche, mashimo yawe yamekwisha andaliwa katika nafasi zinazo stahili huko shambani.
  • Miche ihamishwe wakati wa jioni ili kuepuka madhara yanayoweza kusababishwa na jua.
  • Kwa ujumla karibu mazao yote ya mboga mboga huwa tayari kuhamishiwa shambani yakiwa na majani kamili kati ya 2-6 pamoja na mizizi mingi iliyostawi vizuri.
  • Mche lazima uwe na afya nzuri, uwe umenyooka vizuri, hivyo miche yote iliyonyongea au myembamba kupita kiasi isichukuliwe wakati wa kupeleka shambani.
  • Ng’oa miche kwa uangalifu hasa pamoja na udongo wake kwa kutumia vifaa husika ili mizizi isidhurike.
  • Miche ihamishiwe shambani mapema mara baada ya kung’olewa toka kitaluni.
  • Wakati wa kuhamisha miche, uangalifu mkubwa utumike ili kutoharibu miche/mizizi.


Maandalizi ya Shamba la Nyanya

  • Shamba la nyanya liandaliwe mwezi 1-2 kabla ya kupanda miche.
  • Mara baada ya kulima choma nyasi juu ya udongo au ondoa magugu yote yanayoweza kuhifadhi wadudu na magonjwa ya nyanya.
  • Siku moja au mbili kabla ya kuhamishia nyanya shambani, mwagilia sehemu iliyoandaliwa kwa ajili ya kuhamishia nyanya.
  • Nafasi kati ya mche hadi mche ni wastani wa sentimita (50-60) x (50-75) kutegemeana na aina au hali ya hewa. Kama ni kipindi cha baridi ni vyema nyanya zikapandwa mbalimbali ili kuruhusu mzungungo wa hewa na kuzuia magonjwa ya fangasi.

Jinsi ya kupanda miche:

  • Hamisha miche toka kitaluni pamoja na udongo wake
  • Sambaza mizizi vizuri kwenye shimo bila kukunja.
  • Fukia miche kina kile kile ambacho shina lilikuwa limefukiwa bustanini.
  • Mwagilia maji ya kutosha kulingana na unyevunyevu uliopo kwenye udongo kasha weka matandazo na kivuli ili kupunguza uharibifu unaosababishwa na mionzi ya jua.

Mambo muhimu ya kuzingatia baada ya kuhamishia Miche Shambani

  • Kagua shamba mara kwa mara ili kujua maendeleo au matatizo yaliyoko shambani mapema
  • Hakikisha shamba ni safi wakati wote, palilia shamba na hakikisha magugu yote hasa yale ya jamii ya nyanya yamelimiwa chini.
  • Ondoa mimea iliyoshambuliwa na magonjwa au ondoa sehemu zilizoshambuliwa, kisha zifukiwe chini au kuunguza moto.
  • Punguza matawi na vikonyo ili kuongeza mwanga wa kutosha kwenye nyanya pamoja na kuruhusu mzunguko wa kutosha wa upepo na kusababisha mazingira magumu ya wadudu maadui kwenye nyanya, hasa wale wanaopenda kiza na magonjwa yanayopendelea unyevunyevu.

Asante sana.

Kwa leo tutaishia hapa, kwenye makala zifuatazo tutajikita kuchambua baadhi ya wadudu wasumbufu kwa nyanya, tutaangalia pia masoko ya nyanya pamoja na teknolojia mbalimbali za uzalishaji pamoja na usindikaji.

Makala hii imeandikwa na Ndugu Daudi Mwakalinga, mwandishi, mhamasishaji na mshauri katika masuala ya kilimo. Kwa ushauri au maswali, Unaweza kuwasiliana naye kwa simu 0763 071007 au barua pepe [email protected] au [email protected]

Imenukuliwa kutoka: www.amkamtanzania.com

Madhara 10 ya vidonge vya kupanga uzazi kuzuia mimba


Vidonge vya Uzazi wa Mpango, ni moja ya njia inayopendekezwa na Wataalamu wa Mpango wa Uzazi katika kuzuia mimba. Hata hivyo, vidonge hivyo vinaweza kutimiza malengo hayo ya mpango huo ikiwa tu vitatumiwa vizuri na kwa usahihi, kwa sababu tafiti zilizopo, zinaonyesha kwamba asilimia nane (8%) ya wanawake hupata mimba zisitarajiwa kila mwaka, huku wakiwa katika mpango huo kutokana na baadhi yao kujisahau kumeza vidonge hivyo.

Kwa mujibu wa tafiti hizo ambazo FikraPevu inazo, vidonge hivyo vya mpango wa uzazi vikitumiwa vizuri, kwa kuhakikisha muda wa matumizi yake unakuwa ule ule, ni mwanamke mmoja pekee kati ya 100 anayeweza kupata mimba isiyotarajiwa ndani ya mwaka wa kwanza wa matumizi ya dawa hizo.

Hadi sasa kuna aina kuu mbili tu za vidonge vya uzazi vinavyotumiwa na wanawake katika wa mpango huo, ingawa aina zote hizo zina vichocheo (hormons). Aina hizo kitaalamu zinaitwa Estrogen na Progesteron. Estrogen ni aina ya kichocheo kinachotengenezwa na uterasi/kizazi, kinachosaidia kurekebisha mzunguko wa hedhi, kwa kuongoza ukuaji wa kuta za uterasi kwenye sehemu ya kwanza ya mzunguko wa hedhi.

Kwa upande wake, Progesterone, hiki ni kichocheo cha kopasi luteamu ya ovari, kinachosaidia kuanzisha mabadiliko katika endometriumu baada ya ovulesheni.

Ingawa katika aina hiyo mbili ya vidonge, kuna vingine vina kichocheo cha aina moja tu, kwa maana ya ama Estrogen au Progesterone, huku vingine vikiwa na vichocheo vyote viwili hivyo, lakini vidonge vyote hivyo ni salama, na vinafanya kazi kwa kufanya ute mzito kwenye shingo ya mji wa mimba na kuzuia kupevuka kwa yai, hivyo kuzuia mimba kwa kiwango cha asilimia 99.

Vidonge vya uzazi wa mpango vinaweza pia kutumika kama tiba ya kuweka sawa mzunguko wa hedhi, kuzuia maumivu makali wakati wa hedhi, kutibu chunusi pamoja na kupunguza hatari ya magonjwa katika via vya uzazi, ambayo hayatokani au kusababishwa na magonjwa ya ngono.

Hata hivyo, pamoja na usalama wa vidonge hivyo katika kufanya kazi yake hiyo ya kuzuia mimba na tiba kwa magonjwa hayo, vidogo hivyo vinaweza kumsababishia athari za kiafya mwanamke kama havitumiki katika mpangilio sahihi.

  1. Athari kuu 10 zinazoweza kusababishwa na vidonge hivyo ni pamoja na kutokwa na damu ukeni baada ya hedhi ya kawaida. Kwa mujibu wa wataalam wa mpango huo, athari hiyo huweza kuwapata asilimia 50 ya wanawake wote wanaotumia vidonge vya uzazi wa mpango. Hali hii huweza kuwatokea ndani ya miezi mitatu baada ya kuanza matumizi ya dawa hizi. Kwa ujumla, hali hiyo huweza kukoma kwa zaidi ya asilimia 90, pindi mwanamke anapoanza kutumia pakti ya tatu ya dawa hizo katika kipindi hicho cha kutokwa damu ukeni. Mwanamke anapotokewa na hali hiyo kwa mfululizo wa siku tano au zaidi baada ya kumaliza siku zake za kawaida za hedhi, anashauriwa kuwasiliana na mhudumu wa afya wakati akiendelea kutumia dawa hizo.

  2. Athari ya pili, ni kujisikia kichefuchefu. Mara nyingi hali hiihumtokea mwanamke mwanzoni tu baada ya kuanza kumeza vidonge vya uzazi wa mpango, ingawa hali hii inaweza kukoma baada ya siku chache. Inashauriwa pia kwa mwanamke anayepatwa na hali hii ya kichefuchefu kuwasiliana na mhudumu wa afya kama ataona hali hiyo inazidi. 

  3. Matiti kujaa au kuwa na maumivu, ni athari nyingine inayoweza kusababisha na matumizi ya vidonge hivyo. Hali hii huweza kumpata baada ya kuanza kutumia vidonge hivyo, na huweza kukoma ndani ya wiki moja tu. Hata hivyo, inashauriwa kwamba ikiwa matiti hayo yatatokwa na uvimbe au maumivu yasiyoisha, ni muhimu kutafuta tiba kwa wahudumu wa afya, ikiwa ni pamoja na kupunguza matumizi ya kinywaji chenye kafeini (caffeine) na chumvi na kuvaa brauzi isiyobana matiti.

  4. Maumivu ya kichwa ni athari nyingine inayoweza kumtokea mwanamke, ingawa pia kuumwa kichwa kunaweza kuwa na dalili za magonjwa mengine. Hata hivyo, kama itatokea maumivu hayo ya kichwa yakaanza tu mara baada ya kumeza vidonge hivyo, hiyo itakuwa ni dalili ya athari mojawapo na ni vyema kutoa taarifa kwa mhudumu wa afya.

  5. Vidonge vya uzazi wa mpango huweza pia kuongezeka uzito wa mtumiaji, ingawa tafiti nyingine zimeshindwa kuthibitisha uhusiano kati ya vidonge hivyo na mabadiliko ya uzito wa mtumiaji. Aidha, baadhi ya wanawake hupatwa na tatizo la maji kuganda kwenye matiti na maeneo ya nyonga baada ya kutumia vidonge hivyo. 

  6. Mabadiliko ya hisia huweza pia kumtokea mwanamke anayeanza kutumia vidonge vya uzazi wa mpango. Inashauri kwamba pindi mwanamke anapoona dalili hii, ni muhimu kumjulisha mhudumu wa afya ili kuweza kujadili ni jinsi gani ataweza kutumia dawa hizo, kwa sababu dalili hii ni mbaya kiafya kwa mtu mwenye historia ya ugonjwa wa Kushuka Moyo (Depression).

  7. Athari nyingine ya dawa hizi ni kutokwa na uchafu ukeni. Baadhi ya wanawake, mara tu baada ya kutumia vidonge hivi hutokwa na uchafu ukeni, ikiwa ni pamoja na kupatwa na uwezekano wa kupungua au kuzidi kwa ute wakati wa tendo la ndoa. Ni muhimu sana mwanamke anapobaini dalili hizi, kuonana na mhudumu wa afya ili kubaini kama hali hiyo imesababishwa na athari ya vidonge au kuna maambukizi ya magonjwa ya zinaa.

  8. Wanawake wengine huweza kujikuta wakikosa siku zao za hedhi baada ya kutumia vidonge vya uzazi wa mpango. Ingawa ugonjwa wa msongo wa mawazo (stress), magonjwa, mchoko wa safari unaweza kusababisha hali hii, lakini inashauriwa kupima kama mtu amaepatwa na ujauzito hata kama anatumia vidonge hivi kama itatokea kukosa hedha katika mazingira tata.

  9. Kupungua kwa hamu ya kufanya tendo la ndoa ni athari nyingine inayoweza kumkuta mwanamke anayetumia vidonge vya uzazi wa mpango kutokana na vichocheo vilivyomo ndani ya dawa hizo, ingawa pia magonjwa kama ya kisukari, shinikizo kubwa la damu na kadhalika yanaweza pia kuchangia tatizo hilo.

  10. Athari ya 10 na ya mwisho kwa wanawake wanaotumia vidonge hivyo, ni mabadiliko ya taswira ya kitu anachokiona mbele yake, hasa kwa wanawake wanaovaa miwani ya macho. Kwa kuwa macho ni moja ya eneo muhimu la ufahamu kwa mwanadamu, hali hii inapowapata wanawake, inashauri kuonana mara moja na daktari wa macho pindi tu dalili hizi zinapoanza kujitokeza. 

Ni tahadhari gani mwanamke anatakiwa kuchukua kabla na baada ya kuanza matumizi ya vidonge vya uzazi wa mpango?

Kwa mwanamke mzazi, hairuhusiwi hata kidogo kuanza kutumia vidonge vya uzazi wa mpango ndani ya wiki tatu tu baada ya kujifungua mtoto au ikiwa atakuwa ananyonyesha mtoto mwenye umri wa chini ya miezi sita.

Aidha, ikiwa mwanamke amefanyiwa upasuaji mkubwa wa aina yoyote katika siku za karibuni, au kama mwanamke husika ni mvutaji wa sigara na ana umri wa zaidi ya miaka 35, haruhusiwi kutumia vidonge hivyo, kama ambavyo pia haruhusiwi kufanya hivyo mwanamke mwenye historia ya ugonjwa wa ini, manjano, moyo, saratani ya matiti, tumbo la uzazi pamoja na shinikizo la damu linalobadilikabadilika kila wakati kwa viwango vya 140/90 mmHg au zaidi, na au kama ana historia ya maumivu makali ya kichwa.

Buti "made in" Magereza Tanzania hili

Muonekano wa viatu aina ya Buti vinavyotengenezwa katika Kiwanda cha Viatu cha Gereza Kuu Karanga Moshi, viatu hivyo hutumiwa na Maafisa na Askari wa Vyombo vya Ulinzi na Usalama vikiwa tayari vimekwishatengenezwa kama vinavyoonekana katika picha.

Wafungwa wa Gereza Kuu Karanga Moshi wakiwa wanashona viatu aina ya Buti ambavyo hutumiwa na Maafisa na Askari wa Vyombo vya Ulinzi na Usalama hapa nchini kama wanavyoonekana katika picha wakishona sehemu ya juu ya viatu hivyo. Wafungwa hao wa Gereza Kuu Karanga wananufaika na Stadi ya Ushonaji viatu katika Kiwanda hicho kwa kujipatia ujuzi wa Ushonaji.

Picha: Lucas Mboje / Jeshi la Magereza (via)

Mwe! Mkuu wa Wilaya akiri, "Nimeshindwa" na kumwomba Rais Kikwete amfute kazi

Imeripotiwa kutoka mkoani Simiyu katika Wilaya ya Bariadi kuwa Mkuu wa Wilaya (DC) hiyo Bw. Ponsian Nyami amemuomba Rais Jakaya Kikwete asimwonee huruma na badala yake atengue uteuzi wake kwa maana ameshindwa kusimamia ujenzi wa maabara katika wilaya yake.

Aliyasema hayo mbele ya Mkuu wa Mkoa wa Simiyu, Elaston Mbwilo katika kikao cha majumuisho baada ya kutembelea maabara hizo na kubaini utekelezaji wake ni asilimia 10 tu.

Kabla ya kauli ya Nyami, Mbwilo alitoa lawama kwa DC kwa kushindwa kusimamia ipasavyo agizo la Rais na kueleza kuwa ndani ya Mkoa, Wilaya hiyo ndiyo ya mwisho katika utekelezaji wa agizo husika.

Hata hivyo Mkuu huyo mkoa alisema kuwa viongozi pamoja na watendaji wameshindwa kutekeleza agizo hilo ikiwa pamoja na miundombinu hasa barabara ndani ya wilaya hiyo kuwa chini ya kiwango, ambapo alimtaka Mkuu wa wilaya kuwachukulia hatua watumishi wote walisababisha hali hiyo.

Hata hivyo, Katibu Tawala wa Mkoa naye aliutupia lawama uongozi wa Wilaya hiyo kwa kushindwa uwajibka, huku akieleza kuwa maabara zilizojengwa ziko chini ya kiwango.

Baada ya viongonzi hao kuongea, Mkuu wa Wilaya, Nyami alisema:
“Namuunga mkono Mkuu wa Mkoa na Katibu Tawala Mkoa. Ni kweli tumefanya vibaya, makosa haya ni makosa yangu mimi na wala sina haja ya kuomba msamaha. Niko tayari kuwajibishwa kwa lolote lile na kwa wakati wowote maana nilipoteuliwa nilihaidi kuwa nitaisimamia na kuiheshimu, sasa naona nimeshindwa na usinionee huruma. Nakiri nimeshindwa.”

Nyami alibainisha kuwa yeye kama kiongozi Mkuu ndani ya wilaya hiyo haoni haja ya kuonewa huruma, kutokana na kushindwa kusimamia ujenzi huo ikiwa pamoja na kuwaletea maendeleo wananchi wake.

Kigwangalla agusia atakachofanya akiwa Rais wa Tanzania


Mapitio ya magazeti kwenye Tv, Juni 26, 2015





Heroin 581 kgs worth $404 million seized from a dhow off East Coast Africa

Her Majesty’s Australian Ship (HMAS) Newcastle, which is deployed in direct support to Combined Task Force (CTF) 150 operations has seized and destroyed an additional 581kgs of high purity Heroin, with an estimated U.S street value of approximately $US 404 million. This major catch is the largest and seventh successful haul led by CTF-150 units since France took command of the Task Force last April. Five of these drug seizures have been made by HMAS Newcastle’s crew, on the base of information provided by Combined Maritime Forces (CMF).

HMAS Newcastle’s 19 June 2015 net haul of narcotics seized from a dhow as part of operations involving narcotics interdiction off the east coast of Africa

Whilst on routine patrol in the Northern part of the Indian Ocean, HMAS Newcastle intercepted a suspicious dhow off the east African coast. The dhow was boarded and searched by Newcastle’s boarding crew where they discovered the illegal narcotics.

CTF-150’s total seizures this year amount to 1 562kg of heroin valued at approximately $US 1 billion on the US market. Under the French command, the seizures were conducted by both HMAS Newcastle and Her Majesty’s New Zealand Ship Te Kaha, with the support of all CTF-150 units and assets, including Her Majesty’s Ship Richmond and French Ship Var, the flag ship of the CFT-150.

Narcotics from the fifth and largest HMAS Newcastle seizure to date on Newcastle’s flight deck

Capt. René-Jean Crignola, Commander CTF-150 congratulated HMAS Newcastle’s crew for this new success against drug smuggling, which is known to fund international terrorist organizations, “The involvement of Newcastle in CTF-150 operations against terrorism has been once against fruitful. It highlights that our modes of action are effective in denying access of the sea to terrorist organizations and drug smugglers to conduct their trafficking. By working all together, sharing allied information and assets, we are more efficient than any nation working on its own. That is why we will continue our operations in the coming months, to keep on ensuring maritime security in our area of responsibility and defeating the people who want to harm our common interests”, Capt. Crignola said.

HMAS Newcastle’s Commanding Officer, Commander Dominic MacNamara, spoke of his crew’s continued success since joining CTF-150 operations. “Denying funding to terrorist organizations is key to achieving maritime security, and narcotics seizures play a significant part in this,” he said, “Newcastle today succeeded because of the professional manner in which they have carried out their duties and their meticulous observation of suspicious activity. Today we have stopped more than 580kg of narcotics from reaching the streets, and the resulting proceeds from feeding back to terrorist organizations.”.

Members of HMAS Newcastle’s boarding party prepare to board and search a dhow on 19 June 2015, which revealed 581 Kgs of hidden illegal narcotics

CTF-150 is a multinational maritime task force command of which is rotated between participatory nations on a four to six month basis. It is one of the three task forces operated by Combined Maritime Forces, with CTF-151, responsible for counter-piracy and CTF-152, responsible for security and cooperation in the Arabian Gulf. CTF 150’s mandate is about promoting the conditions for security and stability in the maritime environment by countering terrorist acts and related illegal activities, which terrorists use to fund their operations or conceal their movements.

CMF is a multinational force comprising 30 nations, which exists to promote security, stability and prosperity across more than 2.5 million square miles of international waters and encompasses some of the world’s most important shipping lanes.

Taarifa ya Habari Channel TEN Juni 25, 2015


Google Self-Driving Car is on the road!


On the streets of Mountain View, California, Google's latest prototype vehicles were cruising around town!

Google shared the news via Google+ page saying:
These prototype vehicles are designed from the ground up to be fully self-driving. They’re ultimately designed to work without a steering wheel or pedals, but during this phase of our project we’ll have safety drivers aboard with a removable steering wheel, accelerator pedal, and brake pedal that allow them to take over driving if needed. The prototypes’ speed is capped at a neighborhood-friendly 25mph, and they’ll drive using the same software that our existing Lexus vehicles use—the same fleet that has self-driven over 1 million miles since we started the project.

To learn more about the project or to leave feedback, please visit: www.google.com/selfdrivingcar

Dogo Jembe achukua fomu ya Urais na kutangaza slogan ya Ikulu Sio ya Babako



UDSM-SIDA PhD scholarships: Innovation and Sustainability in Tourism

Revised fees for Companies and Business Names registration starting July


PUBLIC NOTICE

Following Government Notices Number 126 and 127 published on 25 April 2014, fees payable under the Companies Act (Cap. 212) and Business Names (Registration) Act (Cap. 213, R.E. 2002) have been revised. The new fees will come into effect from the 1st July 2015, and will be as follows:-

A: Companies Act (Cap.  212)

1.      For the registration of a company having a capital whose nominal share capital is:

a)      More than 20,000/= but not more than 1M                                    95,000/=
b)      More than 1M but not more than 5M                                           175,000/=
c)      More than 5M but not more than 20M                                         260,000/=
d)     More than 20M but not more than 50M                                       290,000/=
e)      More than 50M                                                                             440,000/=
           
2.      For the registration of a company not having  a share capital ,Fee     300,000/=

3.      For reservation of a company name                                                      50,000/=

4.      For company name change                                                                   22,000/=

5.      For the receipt  and/or registration by Registrar of any document
            which under the Act is to be delivered to him                                   22,000/=
6.      For the late filling/registration fee to be paid to the Registrar of any
document delivered to him (per month or part thereof)                     22,000/=
                                                                                                                                   
7.      For filling of Annual Returns                                                             22,000/=

8.      For certification of any document, per page                                          3,000/=

9.      For making search in any file/perusal                                                     3,000/=

10.  For obtaining a written search report per file                                       22,000/=

11.  For registration of a Charge created by a Company                           22,000/=

12.  For obtaining a copy of Certificate of Incorporation                            4,000/=   

13.  For payable by a company to which Part XII of the Act

a.       For registration of certified copy of a charter ,status or
Memorandum and articles of the company, or other instruments
Constituting or defining the constitution of the company                   $ 750
b.      For registration of filling any document required to be delivered to
the Registrar under Part XII of the Act/other than the balance Sheet  $ 220
c.       For filling of Balance Sheet                                                                  $ 220
d.      For late filling/registration fee to be paid to the Registrar of any
document delivered to him out of time (per month or part thereof)     $ 25

B: Business Names (Registration) Act (Cap. 213, R.E. 2002)
Fees in TShs
1.      On application to register a business……………………………….. 15,000/=
2.      On application to register any alteration in particulars registered….              15,000/=
3.      For every inspection of the register…………………………………              2,000/=
4.      For an uncertified copy of an extract on the whole, of any document
in the custody of the Registrar, per page or part of a page………….              3,000/=
5.      For certifying any document or extract of a document……………..               4,000/=
6.      On application to register of Notice of Cessation of Business ……..            10,000/=
7.      For issue of duplicate certificate of any registration………………...           15,000/=
8.      For making out of time any application which is required to be made
within a prescribed period, in addition to any other fee payable, for
every month or part of a month in default…………………………..              1,000/=
9.      Annual maintenance fee…………………………………………….               5,000/=

              Issued by
Registrar of Companies / Business Names
Tel: (+255-22)2181344 / 2180141 / 2180048 / 218004




Bei mpya za usajili Makampuni na Majina ya Biashara kuanzia Julai 1

BUSINESS REGISTRATIONS AND LICENSING AGENCY

                                   TAARIFA KWA UMMA

Kufuatia Mangazo ya Serikali Namba 126 na 127 ya tarehe 25 Aprili 2014, ada mbalimbali zinazotozwa chini ya Sheria ya Makampuni (Sura 212) na Sheria ya Kuandikisha Majina ya Biashara (Sura 213) zimebadilika. Ada hizi mpya zitaanza kutumika rasmi kuanzia tarehe 1 Julai 2015, na zitakuwa kama ifuatavyo:-

A: Sheria ya Makampuni (Sura 212)

1.      Kampuni ambayo mtaji wake ni :
(a)    Zaidi ya Tsh. 20,000/= lakini hauzidi Tsh.  1,000,000/=                  95,000/=
(b)   Zaidi ya Tsh. 1,000,000/= lakini hauzidi Tsh   5,000,000/=             175,000/=
(c)    Zaidi ya Tsh. 5,000,000/= lakini hauzidi Tsh  20,000,000/=            260,000/=
(d)   Zaidi ya Tsh. 20,000,000/= lakini hauzidi Tsh 50,000,000/=           290,000/=
(e)    Zaidi ya Tsh. 50,000,000/=                                                               440,000/=

2.      Kwa usajili wa kampuni isiyokuwa na mtaji                                         300,000/=

3.      Kutunziwa jina la kampuni                                                                     50,000/=

4.      Kubadilisha jina la kampuni                                                                   22,000/=

5.      Msajili kupokea au kusajili waraka wowote unaotakiwa

kisheria kupelekwa kwake                                                                      22,000/=

6.      Ada ya kuchelewa kupeleka  waraka wowote unaotakiwa kisheria
kupelekwa kwa Msajili (kwa mwezi au sehemu ya mwezi)                    22,000/=

7.      Kuwasilisha Mizania ya kampuni                                                           22,000/=

8.      Kuthibitisha waraka wowote, kwa kila ukurasa                                       3,000/=

9.      Kufanya upekuzi kwenye jalada lolote                                                    3,000/=

10.  Kupata taarifa za kampuni kwa maandishi,kila jalada                             22,000/=

11.  Kusajili Hati ya Dhamana (Charge) iliyowekwa na kampuni                  22,000/=

12.  Kupata nakala ya Cheti cha usajili wa kampuni                                         4,000/=

13.  Ada zinazolipwa na kampuni zinazoandikishwa chini ya sehemu ya XII ya Sheria    :

(a)    Kusajili katiba au waraka wowote unaotambulika kama ndio
 Katiba ya kampuni yao                                                                             $ 750.00

(b)   Kusajili au kuwasilisha waraka wowote unaopaswa
Kuwasilishwa kwa Msajili chini ya sehemu ya XII ya sheria,
Isipokuwa mahesabu ya kampuni                                                               $ 220.00        
(c)    Kuwasilisha Mahesabu ya Kampuni                                                           $ 220.00

(d)   Ada ya kuchelewesha kuwasilisha kwa Msajili waraka wowote
Unaopaswa kuwasilishwa kwake (kwa mwezi au sehemu ya mwezi)          $  25.00

B: Sheria ya Kuandikisha Majina ya Biashara (Sura 213)

1.      i.          Ada ya usajili wa Jina la Biashara                                                        15,000/=
ii.         Ada ya mabadiliko ya taarifa zilizosajiliwa                              15,000/=
iii.        Upekuzi kwenye daftari la Majina ya Biashara                                 2,000/=         
iv.        Ada ya kupata nakala ya nyaraka ambayo haijathibitishwa
            kwa kila ukurasa au sehemu ya ukurusa                                                3,000/=
v.         Kuthibitisha nyaraka ya aina yoyote                                                      4,000/=
vi.        Ada ya kufuta jina la biashara                                                             10,000/=
vii.       Ada ya kupata nakala ya cheti cha usajili                                            15,000/=
viii.      Malipo ya kuchelewa kuwasilisha nyaraka katika muda
uliopangwa, kwa kila mwezi au sehemu ya mwezi                                1,000/=
ix.       Ada ya utunzaji wa jalada kwa mwaka                                        5,000/=     
2.
(i)         Ushuru wa stempu hutozwa katika kila nakala ya cheti cha usajili wa Jina la Biashara kitakachoombwa                                                                                      500/=
                                                                    
       Imetolewa na
Msajili Makampuni / Majina ya Biashara
Simu: (+255-22)2181344 / 2180141 / 2180048 / 218004

Taarifa ya Wizara: Tahadhari ya ugonjwa wa nimonia inayosababishwa na Corona Virus

JAMHURI YA MUUNGANO WA TANZANIA
WIZARA YA AFYA NA USTAWI WA JAMII

TAARIFA KWA UMMA.

Wizara ya Afya na Ustawi wa Jamii, inapenda kutoa tahadhari ya ugonjwa wa nimonia inayotokana na kirusi kiitwacho Corona virus. Mnamo tarehe 21 Mei 2015, Wizara ilipokea taarifa kutoka Shirika la Afya Duniani (WHO) juu ya kusambaa kwa kasi kwa ugonjwa wa Nimonia unaosababishwa na kirusi cha “Coronavirus”, Korea ya Kusini.

Ugonjwa huu unaenezwa na kirusi kiitwacho “Middle East Respiratory Syndrome Coronavirus (MERS Cov).” Dalili kuu za ugonjwa huu ni homa kali, kukohoa na kushindwa kupumua kwa ghafla, na hatimaye kupata Nimonia. Dalili nyingine ambazo zinaweza kutokea ni pamoja na kupata maumivu makali ya tumbo pamoja na kuharisha. Kipindi kati ya kupata maambukizi mpaka kuonekana kwa dalili za ugonjwa ni kati ya siku 2 hadi 10. Ugonjwa huu hutibiwa kufuatana na dalili zilizojitokeza. Mpaka sasa hakuna chanjo maalum kwa ajili ya ugonjwa huu.

Virusi hivi, kutokana na tafiti zinazoendelea hubebwa na wanyama hususan ngamia na tafiti hizi zimeonyesha uwepo wa virusi hivi kwenye ngamia katika nchi za Egypt, Oman, Qatar na Saudi Arabia. Mara mgonjwa apatapo ugonjwa huu, uambukizo kwenda kwa mtu mmoja hutokea iwapo mtu huyu atakuwa karibu na mgonjwa aliyethibitishwa kuwa na ugonjwa huu na kugusa majiimaji au makamasi hasa wakati wa kukohoa au kupiga chafya. Vilevile uambukizo huweza kutokea iwapo mtu akigusa mazingira ambayo yamechafuliwa na majimaji au makamasi ya mgonjwa aliyedhibitishwa na ugonjwa huu.

Ugonjwa wa Corona virus uligundulika kwa mara ya kwanza mwezi Septemba 2012 katika nchi za Mashariki ya kati huko Saudi Arabia. Ugonjwa huo umeendelea kusambaa katika nchi za Mashariki ya kati zikiwemo za Jordan, Qatar, na Falme za Kiarabu (UAE). Katika bara la Ulaya, ugonjwa huu umethibitishwa kutokea nchi za Ujerumani, Ufaransa, na Uingereza na barani katika nchi ya Tunisia. Ugonjwa huu umeendelea kuwepo kwenye nchi hizi kwa kiwango kidogo kuanzia mwaka 2012 hadi Aprili 2015.

Ongezeko la ugonjwa huu limejitokeza zaidi kuanzia tarehe 20 Mei, 2015 katika nchi ya Jamhuri ya Korea. Hadi tarehe 20 Juni, 2015, watu 167 walikuwa wamethibitishwa kuwa na ugonjwa huo wa nimonia ya Corona Virus na 24 kupoteza maisha. Vile vile nchi za Thailand na China kumekuwa na mgojwa mmoja kila nchi.

Hadi sasa hakuna mgonjwa yoyote aliyehisiwa au kuthibitishwa kuwa na virusi vya Corona virus hapa nchini. Kwa kuwa magonjwa hayatambui mipaka ya nchi ni vyema tuchukue tahadhari dhidhi ya Ugonjwa huu.

Wizara ya Afya na Ustawi wa Jamii imeandaa mikakati ya kuzuia ugonjwa huu usiingie hapa nchini ikiwa ni pamoja na;
  • Kuongeza kasi ya ufuatiliaji wa magonjwa (Surveillance) hususan katika vituo vitano maalum vilivyopo nchini vinavyofanya ufuatiliaji wa magojnwa ya neumonía (Influenza sentinel surveillance sites). 
  • Kuongeza kasi ya ufuatiliaji kwa vituo vya kutolea huduma kote nchini. Aidha Wizara imeagiza kupitia waganga wakuu wa mikoa kutoa taarifa /ongezeko la wagonjwa watakaoonyesha dalili za ugonjwa huo hususan kwa wagonjwa ambao wamesafiri kwenye nchi ambazo zina ugojnjwa huu. Ainisho sanifu (Standard case Definition) imetolewa kusaidia mtaalamu wa afya kuweza kutambua ugonjwa huu. Aidha kasi hii ya ufuatiliaji inaangalia iwapo kuna ongezeko la Nimonia kali au mafua kulinganisha na majira ya wakati huu kwa miaka mingine. 
  • Kuongeza kasi ya ufuatiliaji wa ugonjwa huu maeneo ya mipakani hususan kwa wasafiri watokao nje ya nchi hususani watokao nchi za Mashariki ya Kati, pamoja na Bara ya Ulaya na Afrika, kwa kutumia mifumo ile ile iliyowekwa kwa wagonjwa ya kuambukiza kama Ebola ambayo yaweza kuingia nchini kupitia mipaka yetu. Ufuatiliaji huu hufanyika bila kusababisha usumbufu usio wa lazima kwa wasafiri. 
  • Kuendelea na upimaji wa sampuli zinazohisiwa kuwa na ugonjwa huu. Aidha Maabara ya taifa imejengewa uwezo wa kupima virusi vya Corona virusi. Sampuli zilizopimwa kuanzia April mpaka Juni 2015 zimethibitisha kuwa hakuna ugonjwa huo hapa nchini. 
  • Kutoa taarifa ya tahadhari ya ugonjwa huu kupitia kwa Waganga Wakuu wote wa Mikoa na Wilaya kwa Tanzania bara. Aidha taarifa hii pia imejumuisha namna mgonjwa anavyoweza kutambuliwa (Ainisho la Ugonjwa), “Fact sheet” ya ugonjwa, Mwongozo kwa watumishi wa afya wa namna ya kuchukua sampuli ikiwa ni pamoja na vipeperushi vinavyoelezea jinsi ya kujikinga na maambukizi ya ugonjwa huu. 
  • Kutoa elimu wa jamii kupitia kwa Wataalamu wa Afya katika Mikoa, Wilaya na maeneo ya mipakani kuhusu dalili za ugonjwa huu na jinsi ya kujikinga na maambukizi ili endapo ugonjwa huo utatokea uweze kutolewa taarifa mapema. 
  • Kutoa mafunzo kwa watumishi wa afya na mipakani wa namna ya kutambua na kujikinga dhidi ya maambukizo ya ugonjwa huu pamoja na uchukuaji wa sampuli iwapo mgonjwa atapatikana huku wakizingatia kanuni za usafi (Infection, Prevention and Control) 
  • Wizara inasisitiza kuwa hakuna vikwazo vyovyote vilivyowekwa kwa ajili kwa wasafiri watakaokwenda au kurudi katika maeneo tajwa yaliyothibitishwa kuwa na ugonjwa huu. 
Hitimisho
Wananchi wanashauriwa kutokuwa na hofu kwani mpaka sasa hakuna mgonjwa yeyote aliyeripotiwa nchini.

Ugonjwa huu unaambukizwa kwa njia ya hewa iwapo mgonjwa atokohoa au kupiga chafya bila kujikinga au pia kugusa sehemu zenye ugonjwa huo na kujigusa mdomomi au puani. Kwa kuzingatia hali hiyo, wizara inapenda kutoa tahadhari kwa wananchi juu ya umuhimu wa kunawa mikono vizuri kwa sabuni na maji mara kwa mara na pia kuzuia mdomo na pua kwa kitambaa au karatasi laini (tissue paper) wakati unapokohoa au kupiga chafya.

Mpaka sasa hakuna kizuizi cha kusafiri kutoka nchi moja hadi nyingine. Hata hivyo inashauriwa kwamba mtu yeyote anayesafiri kwenda Mashariki ya Mbali na nchi za Asia afahamu kuwa kuna hatari ya ugonjwa huu na kwamba anatakiwa atoe taarifa mapema kwenye taasisi za huduma za afya iwapo ataona dalili kama hizi wakati akiwa safarini au wakati amewasili toka nchi ambazo zina ugonjwa huu.

Vilevile, wananchi wanashauriwa kutoa taarifa kwenye kituo cha kutolea huduma za afya kilicho karibu mara watakapoona mgonjwa yeyote atakayehisiwa kuwa na dalili za ugonjwa huu.

Imetolewa na;
Kitengo cha Mawasiliano Serikali – Wizara ya Afya na Ustawi wa Jamii

25/06/2015